အေျချပဳပါဠိဘာသာ အခန္း (၃)

ဝိဘတ္ ႏွင့္ ဝုစ္

Case and Number

ပုရိသ သဒၵါသည္ ေယာက္်ား ဟူေသာ အနက္ကို ေဟာ၏။ ေယာက္်ားသည္ သြား၏။ ေယာက္်ားကို ေခၚေခ် စသည္ျဖင့္ ဆိုလိုေသာအခါ ေနရာတိုင္းမွာပင္ ထို ပုရိသ သဒၵါအတိုင္းခ်ည္း အသံုးျပဳ၍ မျဖစ္ႏိုင္၊ ထိုထို အနက္တို႔ကို ေဟာျပႏိုင္ေအာင္ ထို ပုရိသ သဒၵါ၏ အဆံုးကို ျပဳျပင္ေပးရေလသည္။ ယင္းသို႔ ေဝဘန္ေသာ အားျဖင့္ ျပဳျပင္၍ ေပးရေသာ အဆံုး အဆက္ကို ဝိဘတ္ဟု ေခၚသည္။

ပါဠိဘာသာတြင္ နာမ္ဝိဘတ္ခုႏွစ္ပါးရွိ၏။ ခုႏွစ္ပါးကား -

၁။	ပဌမာ	ဝိဘတ္	Nominative	Case
၂။	ဒုတိယာ	ဝိဘတ္	Accusative	Case
၃။	တတိယာ	ဝိဘတ္	Instrumental	Case
၄။	စတုတၳီ	ဝိဘတ္	Dative	Case
၅။	ပဥၥမီ	ဝိဘတ္	Ablative	Case
၆။	ဆ႒ီ	ဝိဘတ္	Genitive	Case
၇။	သတၱမီ	ဝိဘတ္	Locative	Case

ဟူေသာ ဤ ခုႏွစ္ပါးတည္း။

ပါဠိဘာသာတြင္ အာလုတ္ (Vocative) သည္ သီးျခား ဝိဘတ္တစ္ခုမဟုတ္၊ ပဌမာဝိဘတ္၏ အထူးပင္ ျဖစ္သည္။

ပဌမာ ဟူေသာ ပုဒ္၏ အနက္မွာ ေရွးဦး ဟု ဆိုလို၏။ ဒုတိယာ-ႏွစ္ခုေျမာက္ စသည္ျဖင့္ သတၱမီ ဝိဘတ္ အထိ သိေလ။

ထို ဝိဘတ္ ခုႏွစ္ပါးတြင္ ဧကဝုစ္၊ ဗဟုဝုစ္ အားျဖင့္ ဝုစ္ ႏွစ္ပါးစီ ရွိ၏။

သတၱဝါ သို႔မဟုတ္ အရာဝတၳဳ တစ္ခုကို ဆိုလိုလွ်င္ ဧကဝုစ္၊ တစ္ခုထက္ ပို၍ ဆိုလိုလွ်င္ ဗဟုဝုစ္ ဝိဘတ္ကို အသံုးျပဳရမည္။

ပဒမာလာ စဥ္ပံု

Declension

နာမ္ပုဒ္တို႔ကို ပဒမာလာ စဥ္ရာတြင္ ပုလႅိင္ ရုပ္သြား တစ္မ်ိဳး၊ ဣတၳိလိင္ ရုပ္သြား တစ္မ်ိဳး၊ နပုလႅိင္ ရုပ္သြား တစ္မ်ိဳး ပဒမာလာ စဥ္ရေလသည္။

ပုလႅိင္တြင္လည္း အကာရႏၱ (အ-အကၡရာ အဆံုးရွိေသာ) သဒၵါမ်ားကို ရုပ္သြားတစ္မ်ိဳး၊ ဣကာရႏၱ (ဣ-အကၡရာ အဆံုးရွိေသာ) သဒၵါမ်ား ရုပ္သြားတစ္မ်ိဳး စသည္ျဖင့္ ပဒမာလာ စဥ္ရေလသည္။ အႏၱခ်ာင္း တူေနေစကာမူ ပဒမာလာအားျဖင့္ ရံခါ မတူဘဲ ရွိေလသည္။

ပုရိသ သဒၵါ၏ အဆံုး သ-အကၡရာတြင္ ရွိေသာ သရ-ကား အ-အကၡရာေပတည္း။ ထို႔ေၾကာင့္ ၄င္းကို အကာရႏၱ သဒၵါဟု ဆိုရသည္။ ဣကာရႏၱ စသည္ တို႔ကိုလည္း ဤနည္းအတိုင္း သိေလ။ တံခြန္လႊားႏွင့္ သဒၵါတို႔မူကား ပါဠိဘာသာတြင္ မထင္ရွားၾကကုန္။

အကာရႏၱ

ပုရိသ သဒၵါ ပဒမာလာစဥ္ပံု

စဥ္	ဝိဘတ္	ဧကဝုစ္	ဗဟုဝုစ္
၁။	ပဌမာ	ပုရိေသာ	ပုရိသာ
	အာလုတ္	(ေဘာ)ပုရိသ၊ ပုရိသာ	(ေဘာေႏၱာ)ပုရိသာ
၂။	ဒုတိယာ	ပုရိသံ	ပုရိေသ
၃။	တတိယာ	(ကတၱား)ပုရိေသန	ပုရိေသဟိ၊ ပုရိေသဘိ
		(ကရိုဏ္း)ပုရိေသန	ပုရိေသဟိ၊ ပုရိေသဘိ
၄။	စတုတၳီ	ပုရိသႆ	ပုရိသာနံ
၅။	ပဥၥမီ	ပုရိသာ၊ ပုရိသမွာ၊ ပုရိသသၼာ	ပုရိေသဟိ၊ ပုရိေသဘိ
၆။	ဆ႒ီ	ပုရိသႆ	ပုရိသာနံ
၇။	သတၱမီ	ပုရိေသ၊ ပုရိသမွိ၊ ပုရိသသၼႎ	ပုရိေသသု

ပုရိသ သဒၵါေနာက္ သက္ထားေသာ ဝိဘတ္ အစိတ္အပိုင္းမ်ား

အစိတ္အပိုင္းမ်ား

စဥ္	ဝိဘတ္	ဧကဝုစ္	ဗဟုဝုစ္
၁။	ပဌမာ	ၾသ	အာ
	အာလုတ္	အ၊ အာ	အာ
၂။	ဒုတိယာ	အံ	ဧ
၃။	တတိယာ	ဧန	ဧဟိ၊ ဧဘိ
		ဧန	ဧဟိ၊ ဧဘိ
၄။	စတုတၳီ	ႆ	အာနံ
၅။	ပဥၥမီ	အာ၊ မွာ၊ သၼာ	ဧဟိ၊ ဧဘိ
၆။	ဆ႒ီ	ႆ	အာနံ
၇။	သတၱမီ	ဧ၊ မွိ၊ သၼႎ	ဧသု

ပုရိသ သဒၵါ၏ ဝိဘတ္ခုႏွစ္သြယ္တြင္

ျမန္မာအနက္မ်ား

စဥ္	ဝိဘတ္	ဧကဝုစ္	ဗဟုဝုစ္
၁။	ပဌမာ	ေယာက္်ားသည္	ေယာက္်ားတို႔သည္
	အာလုတ္	(အို) ေယာက္်ား	(အို) ေယာက္်ားတို႔
၂။	ဒုတိယာ(ကံ)	ေယာက္်ားကို	ေယာက္်ားတို႔ကို
၃။	တတိယာ	(ကတၱား)ေယာက္်ားသည္	ေယာက္်ားတို႔သည္
		(ကရိုဏ္း)ေယာက္်ားျဖင့္	ေယာက္်ားတို႔ျဖင့္
၄။	စတုတၳီ(သမၸဒါန္)	ေယာက္်ားအား	ေယာက္်ားတို႔အား
၅။	ပဥၥမီ(အပါဒါန္)	ေယာက္်ားမွ	ေယာက္်ားတို႔မွ
၆။	ဆ႒ီ(သမၺန္)	ေယာက္်ား၏	ေယာက္်ားတို႔၏
၇။	သတၱမီ(ၾသကာသ)	ေယာက္်ား၌	ေယာက္်ားတို႔၌

Credit & Reference - 

အေျချပဳပါဠိဘာသာ (ပါဠိပါေမာကၡ ဆရာဉာဏ္)

တကၠသိုလ္ပါဠိသဒၵါ (ဆရာႀကီး ဦးျမင့္ေဆြ)